Gdzie i jak powstają polskie pieniądze?

Polskie pieniądze nie pojawiają się magicznie. Ich produkcja to złożony proces. Odpowiada za niego Narodowy Bank Polski we współpracy ze specjalistycznymi firmami.

Kto odpowiada za produkcję polskich pieniędzy?

Narodowy Bank Polski jest jedynym emitentem polskiej waluty. NBP odpowiada za politykę monetarną i finansową. Instytucja ta decyduje o ilości pieniądza w obiegu. Współpracuje z firmami poligraficznymi. Te firmy drukują banknoty i wybijają monety.

Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych (PWPW) jest głównym producentem banknotów. PWPW to spółka akcyjna ze Skarbem Państwa jako udziałowcem. Została założona 25 stycznia 1919 roku. Nadzór właścicielski sprawuje Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji. PWPW produkuje banknoty na zlecenie NBP. Firma posiada własną papiernię. Produkuje też banknoty dla banków centralnych innych krajów. PWPW ma certyfikat GPA. Jest akredytowana do produkcji banknotów euro.

Monety polskie wybija Mennica Państwowa. Metalowe krążki są tam wytłaczane. Następnie podlegają obróbce i grawerowaniu. Monety wykonuje się z różnych metali. Używa się miedzi, niklu, mosiądzu, brązalu. Wszystkie wyprodukowane znaki pieniężne kontroluje NBP.

• Narodowy Bank Polski emituje pieniądze.
• Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych drukuje banknoty.
• Mennica Państwowa wybija monety.

Jak powstają banknoty i monety?

Proces produkcji pieniądza zaczyna się od decyzji NBP. Banknoty drukuje się na specjalnym papierze. Ten papier ma bazę bawełnianą lub lnianą. Zawiera luminescencyjne włókna. Skład papieru jest tajny. PWPW używa zaawansowanych technologii druku. Stosuje staloryt, typooffset, sitodruk. Wykorzystuje typografię i fleksografię. Te techniki zapewniają wysokie zabezpieczenia.

Monety powstają z metalowych stopów. Monety 1, 2 i 5 groszy robi się z mosiądzu manganowego. Monety 10, 20, 50 groszy i 1 złoty powstają z miedzioniklu. Monety 2 i 5 złotych mają rdzeń i pierścień. Wykonuje się je z miedzioniklu i brązalu. Metalowe krążki są precyzyjnie obrabiane. Następnie wybijane są na nich wzory.

Produkcja pieniędzy jest regulowana ustawą. Ustawa z dnia 23 listopada 2012 roku określa wymagania. Obejmują one materiały i format. Dotyczą też drukowania i laminacji. Wszystkie banknoty mają stemple NBP. Muszą mieć też datownik emisji.

• Banknoty drukuje się na specjalnym papierze.
• Używa się zaawansowanych technik poligraficznych.
• Monety wybija się z metalowych stopów.
• Produkcja jest ściśle kontrolowana przez NBP.

Zabezpieczenia polskich banknotów

Polskie banknoty posiadają zaawansowane zabezpieczenia. Chronią one przed fałszerstwem. Banknoty mają hologramy. Zawierają mikrodruki i wodne znaki. Używa się specjalnych farb. Niektóre elementy są widoczne tylko pod światłem ultrafioletowym. Stosuje się też efekty kątowe. Na banknotach znajdują się rozetki zmienne optycznie. Technologia druku stalorytniczego dodaje unikalne detale.

Narodowy Bank Polski stale modernizuje zabezpieczenia. Od 7 kwietnia 2014 roku wprowadzono banknoty z nowymi elementami. W 2015 roku zaktualizowano banknot 200 zł. Dodano mu lepsze zabezpieczenia. W 2017 roku wszedł do obiegu banknot 500 zł. PWPW prowadzi działalność badawczo-rozwojową. Skupia się na zabezpieczeniach dokumentów wartościowych.

Fałszowanie pieniędzy jest poważnym przestępstwem. Grozi za nie kara śmierci i konfiskata majątku. To historyczny fakt z 1794 roku. Dziś kary są inne, ale wciąż bardzo surowe. Za fałszerstwo grozi kara pozbawienia wolności. Za fałszowanie grozi od 5 do 25 lat więzienia.

• Banknoty mają hologramy i znaki wodne.
• Używa się specjalnych farb i mikrodruków.
• Zabezpieczenia są stale modernizowane.

Historia produkcji polskich pieniędzy

Historia polskiego pieniądza jest bardzo długa. Pierwsze wzmianki o drukowaniu pieniędzy w Polsce pochodzą z XIII wieku. Działo się to za czasów króla Przemysława II. W średniowieczu emitowano monety. Były one z brązu i srebra. W XV wieku zaczęto drukować banknoty. Ozdabiano je herbami szlacheckimi. Miały też napisy po łacinie.

W XVIII wieku powstała pierwsza polska mennica narodowa. Powstał też Bank Polski w 1573 roku. Miał on monopol na drukowanie pieniędzy. Produkcyjne początki polskich banknotów miały miejsce w 1794 roku. Było to podczas oblężenia Warszawy. Wyemitowano wtedy bilety skarbowe. Ich kwota wynosiła 60-72 mln złotych.

Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku powstał Bank Polski S.A. On także miał monopol na drukowanie pieniędzy do 1939 roku. Podczas okupacji działała Podziemna Wytwórnia Banknotów. W 1944 roku powstańcy odbili budynek PWPW. Po wojnie w 1945 roku powstał Narodowy Bank Polski. NBP jest obecnie jedynym legalnym emitentem pieniądza. Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych funkcjonuje od 1945 roku. Wcześniej nazywała się Państwowa Wytwórnia Papierów Wartościowych. Od 1998 roku PWPW drukuje banknoty z serii „Władcy Polski”. Seria „Władcy polscy” wprowadzono do obiegu od 1 stycznia 1995.

W przeszłości polskie banknoty drukowano za granicą. Przykładem jest Londyn. Firma De La Rue drukowała je w latach 1994–1997. Obecnie wszystkie banknoty obiegowe i kolekcjonerskie powstają w Polsce.

• Pierwsze banknoty pojawiły się w XIII wieku.
• W XVIII wieku powstała pierwsza mennica narodowa.
• Narodowy Bank Polski jest emitentem od 1945 roku.
• Obecnie banknoty drukuje się tylko w Polsce.

Obieg pieniądza i jego żywotność

Pieniądze trafiają do obiegu różnymi drogami. NBP wprowadza je do systemu bankowego. Robi to poprzez banki komercyjne. Banki udzielając kredytu, tworzą nowy pieniądz. Tego pieniądza nie było przed udzieleniem kredytu. Pieniądze krążą w gospodarce. Używamy ich do płatności i oszczędzania. Następnie wracają do banków.

Zapotrzebowanie na gotówkę zmienia się. Wzrasta w okresach wakacyjnym i przedświątecznym. Narodowy Bank Polski zarządza obiegiem pieniężnym. Monitoruje ilość banknotów i monet. Na koniec drugiego kwartału 2021 roku w obiegu było blisko 3 miliardy banknotów. Dokładnie 2 928,9 mln sztuk. Średni czas życia banknotu wynosi 680 dni. Banknoty o niższych nominałach zużywają się szybciej. Banknot 200 zł jest najdłużej w obiegu. Jego żywotność to około 10 lat.

Zużyte lub uszkodzone banknoty wymienia się w kasach banków. Wymiana zależy od stopnia uszkodzenia. NBP wycofuje zniszczone znaki pieniężne. Zastępuje je nowymi. Zapewnia to dobrą jakość gotówki w obiegu.

Nominał banknotu	Średni czas życia
10-50 zł	2 do 3 lat
100 zł	około 6 lat
200 zł	około 10 lat

Średni czas życia banknotów w obiegu

Czym jest dodruk pieniądza i jakie ma skutki?

Termin „dodruk pieniądza” jest często używany potocznie. W rzeczywistości proces kreacji pieniądza jest bardziej złożony. Banki centralne, takie jak NBP, wpływają na podaż pieniądza. Robią to poprzez operacje monetarne. Jedną z nich jest skup obligacji na rynku wtórnym. NBP kupując obligacje, wprowadza pieniądze do systemu bankowego. To zwiększa płynność banków. Banki mogą wtedy udzielać więcej kredytów. Udzielanie kredytów przez banki komercyjne także tworzy nowy pieniądz. To najważniejszy element procesu kreacji pieniądza.

W ostatnich latach dodruk pieniądza był intensywny. Wiele banków centralnych na świecie podjęło takie działania. Działo się to zwłaszcza podczas pandemii. Celem było wsparcie gospodarki. Skalę dodruku w Polsce można ocenić po podaży pieniądza M3. Podaż M3 obejmuje gotówkę i depozyty. W lipcu 2023 roku podaż M3 wynosiła 2173,2 mld zł. W czerwcu 2023 było to 1998,8 mld zł. Pod koniec 2022 roku podaż M3 wynosiła 2091,3 mld zł. Podaż pieniądza od dłuższego czasu rośnie.

Skutki zwiększonej podaży pieniądza mogą być poważne. Głównym ryzykiem jest inflacja. Zbyt duża ilość pieniądza w obiegu prowadzi do wzrostu cen. Może też osłabić wartość waluty. To zjawisko nazywamy dewaluacją. Dodruk może zwiększyć zadłużenie. Może też destabilizować gospodarkę. Dlatego nie można „po prostu” dodrukować pieniędzy. Prowadziłoby to do hiperinflacji. Gospodarka straciłaby stabilność.

Nie można dodrukować pieniędzy, ponieważ prowadzi to do inflacji i destabilizacji gospodarki. – Sugestia z danych

• Zwiększenie ilości pieniądza w obiegu zwiększa ryzyko inflacji.
• Inwestowanie w metale szlachetne może chronić przed skutkami dodruku.
• Kupuj złote i srebrne monety od akredytowanych mennic.

Koszty produkcji i inne aspekty

Wyprodukowanie pieniędzy wiąże się z kosztami. Koszt emisji znaków pieniężnych w 2013 roku przekroczył 268,7 mln zł. Nie podano kosztu wyprodukowania jednego banknotu 100 zł. Koszty zależą od nominału i technologii produkcji. Banknoty kolekcjonerskie mają często wyższe koszty. Są produkowane w mniejszych ilościach. Używają specjalnych materiałów i zabezpieczeń.

Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych produkuje też inne dokumenty. Wytwarza paszporty i dokumenty podróży. Produkuje dokumenty kartowe i rejestracyjne. Wytwarza druki zabezpieczone, karty plastikowe. Produkuje papier zabezpieczony. PWPW eksportuje papier zabezpieczony do wielu krajów. Firma oferuje też systemy IT. Zajmuje się zdalnym potwierdzaniem tożsamości. Oferuje podpis elektroniczny. Wydaje kwartalnik „Człowiek i Dokumenty”.

W obiegu są też stare polskie pieniądze. Banknoty z czasów PRL mają wartość kolekcjonerską. Ich cena waha się od 30 do 300 zł. Niektóre rzadkie egzemplarze mogą kosztować ponad tysiąc zł. Wymiana starych pieniędzy jest możliwa w niektórych miejscach. Trzeba szukać informacji o punktach wymiany.

Do liczenia pieniędzy używa się specjalnych maszyn. Maszyny do liczenia pieniędzy kosztują średnio 2171,67 zł. Najtańsze modele można kupić od 153,87 zł. Są to proste urządzenia. Bardziej zaawansowane maszyny mają dodatkowe funkcje. Mogą weryfikować autentyczność banknotów.

• Koszt produkcji pieniędzy jest znaczący.
• PWPW produkuje wiele rodzajów dokumentów zabezpieczonych.
• Stare pieniądze mają wartość kolekcjonerską.
• Maszyny do liczenia pieniędzy ułatwiają pracę z gotówką.

Zobacz także:

• Stare banknoty i monety – co z nimi zrobić?
• Jak wygląda funt brytyjski? Poznaj walutę Wielkiej Brytanii
• Korona czeska (CZK) – historia, kurs i ważne informacje
• Jak przeliczyć stare pieniądze polskie na nowe – kompletny przewodnik
• Historia i Współczesność Franka – Francuskiego i Szwajcarskiego